Fruškogorski manastiri

Fruškogorski manastiri vekovima su bili centri duhovnog i kulturnog života srpskog naroda i sastavni deo njegove duge i burne istorije. Verovatno je da su na mestima današnjih pojedinih manastira, još u antičkoj rimskoj epohi, postojali lokaliteti koji su produžavali život starijih ljudskih zajednica i kultura.

Locirani na živopisnim terenima, koji su svojom konfiguracijom podsećali na stari kraj i u predelima koji su već tada bili naseljeni srpskim življem, oni su bili spona koja je zajedno sa čitavom crkvenom organizacijom vezivala duhovni život srpskog naroda u izgnanstvu u jednu jedinstvenu religiozno-nacionalnu celinu.

Celokupan umetničko-istorijski materijal fruškogorskih manastira nastao je u dva vremenska perioda graditeljske delatnosti na području južne Ugarske, i to u kasnosrednjovekovnom od sredine XV do kraja XVII veka, i baroknom od početka XVIII veka.

Posle obnove Pećke patrijaršije 1557. godine, za vreme patrijarha Makarija Sokolovića, dolazi do oživljavanja umetnosti na njenom širem području. Nagli polet umetnosti u središtu Patrijaršije, imao je odjeka u stvaralaštvu Srema za vreme srpskih despota. Najbolje rešenje moravskog trikonhosa postignuto je na hramu manastira Novog Hopova. Najstarije fresko slikarstvo u Sremu sačuvano je u crkvi manastira Petkovice iz 1588. godine i u celini se uklapa u tokove umetnosti XVI veka, koja je negovana u manastirskim crkvama na širem području Pećke patrijaršije.

Velika seoba Srba i ostala zbivanja nagovestila su postepeno odumiranje poznovizantijske kulture.

Tim promenama počela je barokna epoha srpske crkvene umetnosti koja se najpre odrazila u arhitekturi fruškogorskih manastira. Oni su preuzeli na sebe važnu ulogu da neguju nacionalna osećanja i poštovanje uspomene na Svetog Savu i Svetog Simeona Nemanju sa lozom Nemanjića i preko obnavljanja kultova srpskih srednjovekovnih vladara-svetitelja (cara Uroša, kneza Lazara, Svetog Stefana Štiljanovića i sremskih svetitelja Brankovića).

U toku XVIII veka izvođeni su obimni građevinski radovi u manastirima. Srušene su poznosrednjovekovne manastirske crkve skromnih dimenzija, podignute u XVI veku i na njihovom mestu sagrađene nove, velike građevine i konaci. U isto vreme stare, prvobitne crkve većih dimenzija u stilu poznosrednjovekovne arhitekture nisu srušene već su dobile visoke, barokne zvonike.

Zografe iz prve polovine XVIII veka smenili su daroviti ikonopisci: Dimitrije Bačević, Jakov Orfelin, Teodor Kračun, Arsenije Teodorović, Dimitrije Avramović, Pavle Simić i drugi akademski obrazovani slikari. U XVIII i početkom XIX veka fruškogorski manastiri su prihvatili uticaje novih stilskih pravaca, pre svih baroka i klasicizma. Fruška gora je u to vreme bila velika umetnička radionica i duhovni stožer srpstva u Podunavlju. Istaknuti duhovnici-obrazovani igumani i arhimandriti su popunjavanjem manastirskih biblioteka i riznica podstakli razvoj novije srpske književnosti i istorijske nauke.

Tokom vremena svoga postojanja pretrpeli su mnoge izmene. Rušeni su i paljeni, podizani i obnavljani.