BASIJANA, DONJI PETROVCI – POTES LEDINE

Ostaci rimskog grada Basijane (Bassianae) nalaze se severno od sela Donji Petrovci, uz njegovu periferiju, na seoskom pašnjaku. Situiran je na uzdignutom platou, koji se uzdiže iznad nivoa okolnog terena za 1,5 do 3 m. Sa zapadne strane lokaliteta protiče potok Međeš, a sa južne strane Jarčina. Sa severne strane lokaliteta nalazi se valum kroz koji potiče manji potok koji je povezan sa potokom Međeš. Najuzvišeniji deo lokaliteta predstavljaju njegovi ivični delovi, gde se nalaze bedemi. Prema urbanističkom planu koji je izrađen na osnovu avio snimka iz 1935. godine, može se zaključiti da je utvrđenje imalo oblik nepravilnog petougla sa dimenzijama 550 x 350 m. Grad je bio opasan bedemima sa kulama kvadratne osnove. Na krajevima glavnih ulica (cardo i decumanus) nalazile su se kapije. Grad je imao pravilan raspored ulica. Postojale su četvrti sa kompleksima građevina javnog karaktera, kao i stambeni deo u čijem sastavu su se nalazile i radionice za snabdevanje grada. Iz istorijskih izvora saznajemo da su u gradu postojale tekstilne radionice (gynaecium Bassianense) koje su se najverovatnije bavile izradom vunenih proizvoda. Gradska nekropola se prostirala severno od bedema grada, a njena prepostavljena površina iznosi oko 6 hektara. Danas se na ovom prostoru, na zemljištu koje se obrađuje, mogu uočiti ostaci grobnica od opeka sa ulomcima keramičkih posuda koji su grupisani u pravilnom razmaku. Zapadno i severozapadno od grada od utvrđenih bedema grada nalazile su se stambene četvrti – canabae.

Pretpostavlja se da je prvobitno naselje osnovano u I veku kao autonomni civitas, na prostoru koji su naseljavala panonska pllemena Amantini i Skordisci, i da ga je Hadrijan promovisao u rang municipija 124. godine prilikom svog boravka u Panoniji. Basijana se prvi put pominje kao kolonija na votivnom spomeniku posvećenom Junoni iz 214. godine. Sticanjem gradskog statusa, Basijana postaje vojno-administrativni centar istočnog Srema i dela Mačve. Grad je trajao do osvajanja Avara sredinom VI veka. Rimski grad Basijana je jadan od najznačajnijih arheoloških nalazišta za proučavanje urbanog razvoja u provinciji Pannonia Secunda. Pozicija lokaliteta na slobodnom prostoru pruža izvanredne mogućnosti za konzervaciju, prezentaciju i rekonstrukciju i njegovo uključivanje u postojeće ili buduće kulturne, naučne i turističke programe.

Rešenjem Zavoda za naučno proučavanje spomenika kulture iz Beograda od 1947. godine arheološko nalazište Basijana je proglašeno za spomenik kulture, a odlukom Skupštine RS kategorisano je za arheološko nalazište od izuzetnog značaja (″Službeni glasnik RS″ br. 16/90 od 03.12.1990. godine).

Sl. 1, Rekonstrukcija urbanističkog plana Basijane prema avionskom snimku i situacionom planu M. Grbića iz 1935. godine (po O. Brukner, Rimski grad Basijana, sl. 2, Građa za proučavanje spomenika kulture Vojvodine XV, Novi Sad 1988. godine)